Τι εννοούσε ο Ανδρέας…

03.09.2010ΜΑΝΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ

Την άνοιξη του 1995, λίγο πριν ο Κωστής Στεφανόπουλος ψηφιστεί Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας από τη Βουλή, ο Πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου επισκέφτηκε στο Προεδρικό Μέγαρο τον ‘μεγάλο αναχωρητή’. Τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον ιστορικό ηγέτη της Κεντροδεξιάς, που ολοκλήρωνε τη δεύτερη θητεία του στον ανώτατο πολιτειακό θώκο, και αποχαιρετούσε οριστικά την ενεργό πολιτική.

Η συγκίνηση στη συνάντηση των δυο ανδρών ήταν προφανής. Συνειδητοποιούσαν ότι μέσα στα λίγα τετραγωνικά μέτρα που κάλυπτε η συνάντησή τους, μπορούσε άφοβα να συμπυκνωθεί η ιστορία της νεώτερης Ελλάδας. Της Ελλάδας της Μεταπολίτευσης. Ο Καραμανλής, αντίπαλος του πατέρα του Ανδρέα Παπανδρέου, του Γέρου της Δημοκρατίας, ήταν εκείνος που διασφάλισε την αναίμακτη Αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Έκλεισε τις εκκρεμότητες με το θεσμό της βασιλείας, επέτρεψε στους ηττημένους του Εμφυλίου να σταματήσουν να κρύβονται, και έβαλε την Ελλάδα στην ΕΟΚ, τότε που ήταν εξαιρετικά δύσκολο να γίνει δεκτή μια χώρα (Δέκατοι μπήκαμε, με την προσδοκία να αποδειχτούμε ‘το δέκα το καλό’).

Ο Ανδρέας απ’ την άλλη, υπήρξε εκείνος που θέλησε ‘να βάλει τη Δεξιά στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας‘. Όταν ο Καραμανλής έφτιαχνε έθνος από συντρίμμια το 1974, εκείνος έφτιαχνε Κίνημα. Κίνημα λαϊκό, Κίνημα επαναστατικό, Κίνημα πολιτικής ανατροπής. Τέτοιος άλλωστε ήταν ο χαρακτήρας του. Επαναστατικός. Απέναντι και στον ίδιο τον πατέρα του, τον Γεώργιο Παπανδρέου. Δεν είχε διστάσει να τον αμφισβητήσει εν ζωή, πολύ πριν τη δικτατορία. Και δεν δίστασε να απαρνηθεί την πολιτική κληρονομιά του, και να ξεκινήσει σχεδόν από το μηδέν.

Την 3η Σεπτεμβρίου 1974, ο Ανδρέας Παπανδρέου ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ, από τα σπλάχνα του επαναστατικού ΠΑΚ, αντί για την εύκολη επιλογή, να αναλάβει την ηγεσία της θνησιγενούς τότε Ένωσης Κέντρου. Η πολιτική κληρονομιά του Γέρου, που λέγαμε πριν. Και ο Ανδρέας δικαιώθηκε. Μέσα σε μόλις 7 χρόνια, το ΠΑΣΟΚ έγινε η κυρίαρχη πολιτική δύναμη του τόπου, κερδίζοντας την εμπιστοσύνη σχεδόν των μισών Ελλήνων. Και κατάφερε να κυβερνήσει αδιασάλευτα τη χώρα, ακόμη και όταν… βρισκόταν στην εξουσία άλλο κόμμα. Αυτή ήταν η επιρροή που ασκούσε στις μάζες.

Επανερχόμαστε. Σε εκείνη τη συνάντηση Καραμανλή-Ανδρέα λοιπόν, ο Εθνάρχης, με το χαρακτηριστικό ιδίωμα στη φωνή που έκανε τα λόγια του ακόμη πιο επιβλητικά, ξεκίνησε πρώτος το ταξίδι στις αναμνήσεις: ‘Θυμάμαι την πρώτη συνάντησή μας. Τότε που σας έφερα ως οικονομολόγο από την Αμερική. Για εκείνη την επιλογή μου, οι μισοί Έλληνες με συγχαίρουν, και οι άλλοι μισοί με καταριούνται‘, είπε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, θυμίζοντας ότι σε μια προχωρημένη για εκείνες τις σκληρές δεκαετίες κίνηση, εμπιστεύτηκε στον γιο του μεγάλου αντιπάλου του, ένα μέρος της ευθύνης για την ανασυγκρότηση της ελληνικής οικονομίας. Η ανταπάντηση του Ανδρέα, στην ιστορική περιπλάνηση του Καραμανλή; ‘Σεις πάντως ήσασταν η αιτία του καλού αυτής της επιλογής. Ή του κακού’… Και κάπου εκεί, η Ιστορία ανατρίχιασε.

Τι εννοούσε ο Ανδρέας Παπανδρέου με τη συγκεκριμένη αποστροφή του; Που προκάλεσε το χαρακτηριστικό, ‘παχύ’ γέλιο του Κωνσταντίνου Καραμανλή; Οι ερμηνείες που θα έδινε κανείς, είναι πολλές. Και αυτή ακριβώς η διαπίστωση επιβεβαιώνει το πόσο μεγάλος υπήρξε ο Ανδρέας. Ο τελευταίος των χαρισματικών.

Στην πραγματικότητα, Καραμανλής και Ανδρέας αλληλοσυμπληρώνονταν. Ο Καραμανλής έκανε τις μεγάλες θεσμικές τομές. Ο Ανδρέας την κοινωνική επανάσταση. Ο Καραμανλής διασφάλιζε ότι η Ελλάδα δεν θα γινόταν ’3ος κόσμος’. Ο Ανδρέας ξεκλείδωνε τις καρδιές πολιτών του κόσμου, για τους οποίους μέχρι πρότινος η Ελλάδα ανήκε στη ΄δαιμονική Δύση΄. Ο Καραμανλής τα έβαλε με το Παλάτι, δηλαδή με το ΄βαθύ καθεστώς΄. Ο Ανδρέας… έγινε Καραμανλής, και τα έβαλε με τον Καραμανλή το 1985, στη μοιραία για τη μετέπειτα πορεία του τόπου Προεδρική Εκλογή. Τότε που ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αποχωρούσε από το Προεδρικό Μέγαρο (σημειολογικά με το δεξί, όπως κατέγραψαν οι εφημερίδες της εποχής), και τη θέση του έπαιρνε ο Χρήστος Σαρτζετάκης. Τα σχόλια περιττεύουν.

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής υπήρξε ο μόνος εκ των ‘ιερών τοτέμ’ της πολιτικής ιστορίας του Γένους, που έφυγε από τη ζωή, όντας στον Όλυμπο της κοινωνικής αποδοχής και της λαϊκής εκτίμησης. Τον Καποδίστρια τον δολοφόνησαν στο Ναύπλιο. Αντί του Τρικούπη, ψήφισαν τον Γουλιμή. Τον Ελευθέριο Βενιζέλο, αποπειράθηκαν πολλές φορές να τον δολοφονήσουν, για να πεθάνει τελικά πικραμένος στο εξωτερικό. Ο Γέρος της Δημοκρατίας, δεν πρόλαβε να δει τη δικτατορία να πέφτει. Ακόμη και ο Ανδρέας, ‘έφυγε’ στο κρεβάτι του ‘παλιόσπιτου’, που θα έλεγε και ο Ευάγγελος Γιαννόπουλος.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου υπήρξε ο πιο ανθρώπινος ηγέτης που γνώρισε η Ελλάδα. Πολιτικός τού πάθους, και των παθών. Τον λάτρεψαν, και τον μίσησαν. Μέση οδός δεν βρέθηκε. Ακόμη όμως και όσοι μιλούν αρνητικά για εκείνον, τον παραδέχονται. Υποκλίνονται στην ισχυρή προσωπικότητά του. Ήταν εκείνος που έδωσε ελπίδα σε μεγάλα τμήματα Ελλήνων, οι οποίοι αισθάνονταν παραγκωνισμένοι. Και εκείνος που έδωσε όραμα. Έζησε χωρίς αυτοπεριορισμούς, και ίσως γι’ αυτό είχε τόσο προχωρημένο κοινωνικό αισθητήριο. Συνομιλούσε με τις μάζες από το μπαλκόνι. Ακόμη και αυτό για το οποίο τον κατηγόρησαν, ότι γέμιζε τις πλατείες με οπαδούς μεταφερόμενους, στα συν για τον ίδιο κατατάσσεται: Για να δεχθείς να μεταφέρεσαι από πλατεία σε πλατεία, κάποιος πολύ σημαντικός λόγος θα υπάρχει, δεν νομίζετε;

Πολλά θα μπορούσε κανείς να πει για τις ιστορικές ευθύνες του ΠΑΣΟΚ, ίσως και του ίδιου του Ανδρέα, για την Ελλάδα του 2010. Την Ελλάδα στα χρόνια του Μνημονίου. Είναι άλλωστε η Ελλάδα που, σε νοοτροπία και συμπεριφορά, σε δομές και θεσμούς, αποπνέει άρωμα ΠΑΣΟΚ. Όχι απαραίτητα του ΠΑΣΟΚ της 3ης του Σεπτέμβρη, αλλά του ΠΑΣΟΚ ως βιωματική εμπειρία ιδεολογικής κουλτούρας και πολιτικής συμπεριφοράς.

Ας μην αδικούμε όμως τον Ανδρέα. Όπως ο Καραμανλής μας έβαλε στην ΕΟΚ ‘για να μάθουμε να κολυμπάμε’, έτσι και εκείνος έδωσε στους Έλληνες τη δυνατότητα να πάνε… και σε άλλες παραλίες. Προφανώς και δεν φταίει ο ίδιος που αντί να εμπνευστούμε, αρχίσαμε να χτίζουμε πισίνες στις αυλές των σπιτιών μας με δανεικά…

Του ίδιου αρθρογράφου:


09.02.2012	Και τώρα, τι;	ΗΠΙΟΣ ΛΟΓΟΣ

08.02.2012	Η ώρα της απόδοσης ευθυνών	ΗΠΙΟΣ ΛΟΓΟΣ

08.02.2012	Οι δημοσκοπήσεις “μίλησαν”	ΗΠΙΟΣ ΛΟΓΟΣ

07.02.2012	Οι αριθμοί λένε…	ΕΚΛΟΓΕΣ 2012

06.02.2012	Ανακοινώνουν το μέλλον της Ελλάδας	ΗΠΙΟΣ ΛΟΓΟΣ